Eigenlijk wilde hij over iets heel anders schrijven. Maar toen was daar plotseling die merkwaardige VVD-motie over de politieke kleur van wetenschappers. En die motie werd nog aangenomen ook. Erik Borgman, hoogleraar theologie, voelt zich gedwongen nog eens terug te komen op het onderwerp van zijn vorige column: onze omgang met de waarheid.
Lees meer over
Heb de motie, die mij was ontgaan, zojuist gelezen en begreep het niet helemaal. Op het eerste gezicht kun je er moeilijk tegen zijn en vraag je je af waar de noodzaak van deze motie vandaan komt.
Op de golf van Trumpisme en Europees populisme lijkt de motie inderdaad het gevolg van een nieuw soort politiek correctheid, maar deze nu niet meer van links en liberaal, maar van achterdochtig en bekrompen rechts.
We hebben natuurlijk allemaal onze blinde vlekken, maar dat hier een katholiek theoloog - toch de bedrijver van een speculatieve wetenschap bij uitstek! - op lijkt te komen voor (objectieve?) waarheid, dat is wel erg curieus.
Ook lijkt hij vergeten hoe enkele jaren terug door de rk kerk de leerbevoegdheid is ontnomen (c.q. het doceren en opleiden onmogelijk is gemaakt) aan een aantal feministische theologen alsmede gehuwde mannelijke theologen van naam en faam. (Gevolg van de sensitivity training te Rome olv. J.-P. II tijdens de Bijzondere Synode aldaar van de Ned. bisschoppen in 1980!) Is de rk theologie als wetenschap dus op de Waarheid gericht of op de waarheid volgens het Leergezag? Borgman's oude leermeester heeft aan den lijve moeten ervaren wat 'regeren per decreet' - ofwel willekeur - hier betekent; in ieder geval geen wetenschap met niveau!
Bovendien geldt voor rk theologen met een leerambt dat ze een eed van trouw moeten afleggen aan het Leergezag, hetwelk een uitwerking is van canon 750 en 752 van het kerkelijk wetboek die alle gelovigen al aan de leiband leggen. In de "Instructie over de kerkelijke roeping van de theoloog" (Donum Veritatis d.d. 24 mei 1990) staat o.a. dat de Congregatie (kard. J. Ratzinger c.s.) begrijpt dat het voor een theoloog moeilijk kan zijn om te aanvaarden dat wat het leergezag leert qua geldigheid niet afhankelijk is van aangevoerde argumenten, die soms aan een bepaalde theologie zijn ontleend. (Magie of willekeur en machtshandelingen liggen dan toch op de loer?!) In voorkomende gevallen wordt een zogenaamd 'intellectueel offer' gevraagd. Ja, 'het kan een uitnodiging zijn om in stilte en gebed te lijden, met de zekerheid dat, als de waarheid werkelijk in het geding is, ze zich uiteindelijk noodzakelijkerwijs zal doen gelden.' (art. 31) Je zal dus maar rk theoloog zijn met kerkelijke zending. Dat hij met de waarheid kan en zal marchanderen, of hebben gemarchandeerd, weet je dus nooit omdat de man/vrouw in kwestie uiteindelijk toch de oren zal moeten laten hangen naar de opdrachtgever c.q. baas van zijn/haar faculteit. M.i. is dat elke universiteit die haar naam waard wil zijn, onwaardig! In feite is de rk theologie dus gereduceerd tot propagandamachine voor wat door het plechtig en universeel Leergezag van de kerk (paus en bisschoppen) als van Godswege geopenbaard (zowel definitief of zonder de bedoeling iets definitiefs af te kondigen) wordt voorgehouden. Je moet maar durven om dan toch discussie te willen over De Waarheid in de wetenschap. Wie wordt hier gediend, de wetenschap of toch kard. Eijk c.s.? Maar ja, altijd weer die blinde vlekken ...... In de huidige constellatie kunnen ze niet openlijk onder ogen worden gezien vanwege ..... (erkenning, pecunia, kerkelijke bevoegdheid enz.) In Nijmegen (RUN) zijn ze dan toch eerlijker!
Het op zich interessante betoog van Erik Borgman mist een voor mij belangrijke component: iedere wetenschapper of wetenschappelijke instelling die naar eer en geweten zijn/haar werk doet, hoeft helemaal niet bang te zijn voor een onderzoek, ook niet als het door het parlement wordt geïnitieerd. Veel wetenschappelijk onderzoek wordt bovendien door de samenleving mede bekostigd: waarom zou er door het parlement namens die samenleving geen onderzoek naar mogen worden verricht? Borgman stelt zich op alsof hij lid is van een elite-kaste die alleen aan leden van dezelfde kaste verantwoording schuldig is. Gelukkig is Nederland een democratie waar hij hiermee niet wegkomt. Dat er vanuit de Nederlandse wetenschap nauwelijks protest tegen de aangenomen motie is gekomen, getuigt wat mij betreft van een hoopvol zelfvertrouwen, die naar mijn vermoeden gekoppeld is aan de overtuiging, genoemd in de eerste zin van mijn bijdrage.