Van Sasse van Ysselt betreurt het besluit van de politie maar respecteert het wel. “Het is natuurlijk het goed recht van de politie met de externe religieuze bijeenkomsten te stoppen. Er bestaat geen verplichting om die zelf te organiseren. Maar of het nodig en verstandig is ermee op te houden, dat is vers twee. Ik ben er niet van overtuigd.”
Rechtse politici vinden dat de politie en andere overheidsdienaren volledig neutraal moeten zijn in hun uitingen en hun voorkomen. Jij zegt in een opiniestuk in NRC dat neutraliteit bij het stoppen met de vieringen niet of nauwelijks in het geding is. Wat bedoel je daar precies mee?
“Neutraliteit is heel belangrijk. Daarover zullen zowel rechtse als andere politici het eens zijn. Maar de cruciale vervolgvraag is of bepaalde uitingen of gedragingen afbreuk doen aan die neutraliteit. Als ik kijk naar de constitutionele historische traditie van ons land en de geldende rechtsregels en jurisprudentie, dan is het in mijn ogen bij het organiseren van religieuze vieringen door de politie niet per se het geval.
Er moet wel aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. De organisatie van de vieringen moet bijvoorbeeld een algemeen belang dienen, functioneel zijn aan in dit geval de politietaak en niet per definitie beperkt worden tot één of meer godsdiensten of levensbeschouwingen. Deelname moet vrijwillig zijn en de politie kan beter niet zelf voorgaan bij de vieringen of diensten.”
In de politiek liggen met name de islamitische geloofsuitingen als de iftar onder vuur. Hoe duid je die eenzijdigheid?
“Die hangt nauw samen met een al langer bestaande kritische belangstelling voor of - meer nog - de verwerping door heel wat politici van alles wat met de publieke manifestatie van de islam te maken heeft. Hun perspectief is sterk verknoopt met het veiligheidsdiscours van na 9/11 en met migratievraagstukken.”
In NRC schreef je dat ‘politieagenten geen levensbeschouwelijke geheelonthouders hoeven te worden’. Kun je die stellingname nader toelichten?
“Politieagenten zijn ambtenaren die evengoed als burgers grondrechten hebben en die mogen uitoefenen, ook onder werktijd. Daarbij zijn geen grondrechten uitgezonderd, ook niet de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging. Dat heeft de wetgever zo bepaald. Natuurlijk zijn er wel beperkingen aan de uitoefening van het recht mogelijk, maar dat is een ander verhaal. Daarvoor gelden strenge eisen, die in elk geval niet mogen leiden tot de onmogelijkheid om het recht uit te oefenen op de werkvloer of in diensttijd.”
Jij stelt dat een verbod op het dragen van religieuze kleding door politieambtenaren en boa’s niet is gestoeld op een wettelijke basis. Moet die basis er volgens jou komen - of juist niet?
“Als de politiek vindt dat een dergelijk verbod nodig is, dan moet er een wettelijke basis voor komen. Dat leid ik af uit de Grondwet. Of er een verbod zou moeten komen, zie ik vooral als een politieke vraag, hoewel je er wel constitutionele opmerkingen bij kunt plaatsen. De kernvraag is: waarom zou je zo’n verbod willen?
Wat is het probleem, wat is het motief en wat is het te beschermen belang? Meestal valt er dan een term als ‘staatsneutraliteit’, maar dat vind ik voor ons land geen overtuigend argument. De staatsneutraliteit is bij het dragen van religieuze kleding door politieambtenaren en boa’s net zomin in het geding als bij de organisatie van iftars.
In bijvoorbeeld Frankrijk of Turkije ligt het anders omdat daar het hele constitutioneel bestel is doortrokken van een bepaald type staatsneutraliteit dat kledingverboden tot gevolg kan hebben. Een dergelijke traditie en een vergelijkbaar constitutioneel bestel kennen wij niet. We zouden ervoor kunnen kiezen, maar dat vergt een fundamenteler debat. Zolang dat niet is gevoerd, staan kledingverboden wat mij betreft op te gespannen voet met de Grondwet.”
Prof. mr. dr. Paul van Sasse van Ysselt (1970) is bijzonder hoogleraar recht en religie bij de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Hij is gespecialiseerd in constitutioneel recht, waaronder grondrechten en mensenrechten, in het bijzonder de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
