‘Geloof je in God?’ Het is een vraag die ik met enige regelmaat krijg. Dat komt omdat ik mateloos geïnteresseerd ben in waar mensen in geloven - van religies tot waarden tot horoscopen. En ik het dus vaak heb over hoe en waar we in geloven, wat ons leven vormt. Mijn antwoord op de Godsvraag is altijd hetzelfde, en soms een bron van frustratie voor mijn gesprekspartners: het ligt eraan wat je met God bedoelt.
Wat mensen in mijn omgeving doorgaans bedoelen met hun vraag is of ik in de christelijke God geloof. Een man met een baard en/of zwaard die de boel in de gaten houdt, je liefheeft en af en toe intervenieert - ik chargeer nu uiteraard. Dan is mijn antwoord heel duidelijk: Nee. Ik ben geboren en getogen als kritische atheïst. Toch ben ik gaan twijfelen aan die grondhouding.
De vraag over of God bestaat vind ik bijvoorbeeld moeilijker te beantwoorden als we de filosoof Baruch Spinoza erbij halen. Hij stelde dat God en ‘de natuur’ hetzelfde zijn. Zijn God denkt niet, voelt niet, straft en beloont niet. Als Spinoza het had over het ervaren van God, bedoelde hij het ervaren van dat we onderdeel zijn van een immens groot geheel, en dat dit immens grote geheel onderdeel is van ons. De ervaring van Verbondenheid, binnen een gedeelde werkelijkheid die we kennen als De Natuur (met hoofdletters).
Ik vind het moeilijk om het daarmee oneens te zijn. Ben ik dan spiritueel? Dat ligt eraan wat je met spiritualiteit bedoelt, natuurlijk. Ik ga niet naar een kerk, moskee of tempel. Ik bid niet, en ik heb nog nooit een cacao-ceremonie bezocht. Maar het voorlopige bewijs dat Alles met een oerknal tot Zijn kwam, vind ik voldoende voor een overtuiging dat we op ontelbare manieren verbonden zijn. Niet alleen met elkaar, maar óók met de verre sterren die onze deeltjes vormden, met onze prokaryotische voorouders én met tijdgenoten die evolutionair gezien hetzelfde onwaarschijnlijke, genetische pad hebben afgelegd als ik. Zelfs als dat hele andere mensen zijn.
En dan heb ik het nog niet eens over de rol van zwarte gaten, antideeltjes en quantumschuim in het mysterie van ons bestaan! Het geloof dat we verbonden zijn op manieren die zowel waar zijn als mysterieus… Als je dat spiritualiteit noemt, is mijn antwoord: Ja!
Veel mensen zijn net als ik opgegroeid met een kritische grondhouding ten aanzien van religie en spiritualiteit, waardoor het thema verbondenheid weinig aandacht krijgt in een seculier leven. Die kritische houding probeert de werkelijkheid te verklaren door alles te reduceren tot de kleinste deeltjes. Reductionisme, in plaats van relativisme. In die leegte krijgen tribalisme, materialisme en polarisatie de ruimte in onze cultuur.
Ik pleit voor nuchtere spiritualiteit, gegrond in de wetenschap. Een geloofwaardig narratief dat onze verbondenheid met iets groters dan onszelf vertelt. Een verhaal over onze natuur in het hier en nu, in plaats van een hiernamaals. Ik denk dat een collectief geloof in dit verhaal onszelf, elkaar en onze omgeving ten goede komt.
Is deze wetenschappelijke spiritualiteit dan een antwoord op al onze vragen? Nee natuurlijk niet. In de afwezigheid van een absolute waarheid komt alles neer op wat je gelooft. En als je daar hard genoeg over nadenkt, is iedereen een agnost. Want agnosten weten - net als goede wetenschappers - dat absolute zekerheid onmogelijk is. Een goede wetenschapper spreekt niet in waarheid, maar in waarschijnlijkheid. De beste wetenschappers aanvaarden het mysterie in hun werk niet als vijand, maar als fundament.
Spiritualiteit en de wetenschap sluiten elkaar niet uit; ze hebben elkaar nodig. Want als je hard genoeg nadenkt over waarheid en waarschijnlijkheid kan je niet anders dan concluderen dat iedereen een agnost is, of zou moeten zijn.
Zelfs een doorgewinterde atheïst als ik.
Stephan Ummelen spreekt, schrijft, onderzoekt en adviseert over professionele zingeving. Zijn bureau heet Waardengedreven en is via deze link te bezoeken.
Onlangs is hij gestart met De Waarden Academie. De vraag naar zingevend werk kan niet alleen beantwoord worden door organisaties; professionals zullen ook zélf op zoek moeten gaan naar wat zij belangrijk vinden, en hoe ze daar werk van kunnen maken. Met de cursussen geeft Stephan Ummelen praktische handvatten en wetenschappelijk onderbouwde kennis over intrinsieke motivatie, het beheren van relatiekwaliteit en persoonlijk leiderschap.
Zijn eerste boek is Betekenis & Bullshit en is te bestellen via de VOLZIN webwinkel of de link hierboven.
Geef een reactie
Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
