Sommige gedachten van advaita-leraar Ramesh Balsekar komen op het eerste gezicht nog al cru over. Ze laten mijn hersenpan kraken, zegt Lisette Thooft. Volgens Balsekar hebben we geen vrije wil. "We spelen rollen in de film die Bewustzijn heeft gemaakt."
Lees meer over
M.b.t. de film analogie: in mijn boek 'Spinoza in het licht van bewustzijnsontwikkeling' uit 2017 (p.27) verwijs ik naar Chopra, die zegt dat het uit de gedachtestroom komen door middel van het denken zelf, zoiets is als proberen je aan je eigen haren uit het drijfzand te trekken. De menselijke geest kan echter meer dan denken alleen. We kunnen het denken transcenderen en de diepere werkelijkheid van de stille getuige ervaren. Chopra geeft de volgende analogie:
"Voor het projecteren van een film is een scherm nodig ... De beelden bewegen en spelen op het scherm; levendige emoties en energiek drama worden uitgebeeld. Ondanks dat alles, wordt het scherm zelf er niet in betrokken. Het is geen deel van de film ... Het verschil tussen de menselijke geest en een filmscherm is dat wij wel betrokken raken in de film, omdat het ons leven is. Het scherm binnen onszelf wordt zo ondergedompeld in onontkoombare persoonlijke beelden, dat de gewaarwording van het bestaan van een scherm - een onveranderlijk, onaangedaan gedeelte van de geest - verloren gaat ... Als je al deze beelden weghaalt, is er nog steeds iets van ‘mij’ over: degene die besluiten neemt, het scherm, de stille getuige ... [Het doel van meditatie is] om op een systematische wijze de stille getuige in onszelf te onthullen, een mogelijkheid die voor iedereen op elk moment openstaat".
Blijft de vraag of er effectieve methoden zijn om de stille getuige te ervaren, en of het iets uitmaakt of we in een vrije wil geloven?
Voor mij is het de vraag of dat scherm inderdaad ook hetzelfde is als 'degene die besluiten neemt'. Ik denk van niet. De stille getuige is alleen getuige van de besluiten die door het psychosomatisch organisme genomen worden.
Lisette, ik denk dat je gelijk hebt in zoverre dat ‘degene die besluiten neemt’ dat beslissen doet op zijn/haar niveau van het rationeel-empirisch bewustzijn. Maar die persoon heeft ook een onderliggend niveau van transcendent bewustzijn (de stille getuige) en dat is derhalve ook deel van de persoonlijkheid.
Indien er geen vrije keuze is omdat we ten diepste Brahman zijn, en derhalve geen verantwoordelijkheid hebben, waarom leunt de een dan achterover en doet de ander er alles aan vanuit dezelfde bron?
God mag het weten!