Is de Nieuwe Vredesbeweging naïef of realistisch?

Remco van Mulligen: “Ons beeld van Oekraïne is ééndimensionaal. Velen kijken verblind door idealisme en naïviteit naar het mooie maar ook complexe land. Onze ‘oplossing’ is een oude westerse reflex: oorlog en escalatie beantwoorden met nog meer oorlog en escalatie. Pomp Oekraïne vol met wapens, dan zullen ze de Russen verslaan! Hoeveel idealistischer en naïever wil je het hebben? Ondertussen wordt een hele generatie jonge Russische én Oekraïense mannen de dood in gejaagd.

Wat er na een oorlog met alle wapens gebeurt, is ongewis. Het verleden wijst uit dat ze meestal niet in goede handen komen. We krijgen de rekening voor onze roekeloosheid zeker nog een keer gepresenteerd. De Nieuwe Vredesbeweging is met haar kritische houding tegenover Rusland en het Westen – en met de boodschap dat elke oorlog altijd eindigt met diplomatie en dus met compromissen sluiten met ‘de vijand’ – vele malen realistischer dan de militaristische propagandisten die het maatschappelijk debat domineren.

Toch kun je zeker kritiek hebben op de Nieuwe Vredesbeweging. Ook bij die organisatie bestaat de verleiding zich te verschuilen achter gemakkelijke antwoorden. We moeten kritische vragen blijven stellen. Hoe bedrijf je diplomatie met een autocratisch en agressief land als Rusland? Wat is het woord van Poetin waard?

Als doopsgezind voorganger sta ik in een lange traditie van pacifisme en geweldloosheid. Ik ben volgeling van Jezus die de ultieme prijs heeft betaald, net als vele christelijke martelaren na hem. Ik hoop dat ik in de toekomst vast kan houden aan een volledig geweldloos leven. Maar ook ik vind dat Oekraïners zich met geweld mogen verdedigen.

Je kunt geweldloosheid nooit als norm aan een onderdrukt en bezet volk opleggen. Wel vind ik het als christen mijn taak om vanzelfsprekendheden te bevragen en zo nodig aan de kaak te stellen. Daarom steun ik de Nieuwe Vredesbeweging in haar strijd tegen de ‘koorts’ van het militarisme die het Westen in zijn greep houdt.”

Jolle Demmers: “Minister van Defensie Yeşilgöz beschouwt Rusland als ‘vijand’. Premier Jetten volgt haar schoorvoetend. Zij plaatsen Nederland daarmee in een direct interstatelijk gewapend conflict met Rusland. Dit is niet alleen roekeloos, maar ook ondemocratisch. De regering mag ons land namelijk niet ‘in oorlog’ verklaren zonder toestemming van de Staten-Generaal.

Volgens Artikel 100 van het Wetboek van Strafrecht kan een persoon zelfs tien jaar celstraf krijgen als hij of zij ‘opzettelijk enige handeling verricht waardoor het gevaar ontstaat dat de staat in een oorlog wordt betrokken’. Met zoveel bestuurlijke onverantwoordelijkheid zijn de zorgen van de Nieuwe Vredesbeweging over escalatie dus realistisch.

Dit is een tijd van grote geopolitieke spanningen. We zitten verstrikt in een spiraal van geweld waar we niet meer uit komen. En het enige dat onze Europese politieke leiders lijken te kunnen doen, is nog meer olie op het vuur gooien – of de andere kant op kijken wanneer de misdaden door onze bondgenoten worden gepleegd.

De escalatie in Oekraïne en Rusland, de ondermijning van het ICC, de genocide op de Palestijnen, de Doomsday Clock die ons vertelt dat een nucleaire oorlog nog nooit zo dichtbij was: het is ziekmakend. Veel mensen trekken zich terug en keren zich af. Ook voor mij als onderzoeker van geweld en oorlog is het verleidelijk me op te sluiten in de geborgenheid van wetenschap en collegezaal.

Er zijn partijen aan de macht die de strijd willen aanjagen of bereid zijn weg te kijken. Praten over vrede kan niet meer. Oorlogskoorts en vijandsroes maken twijfelen onmogelijk. Er is een masculiene cultuur van ‘hard tegen hard’ militarisme ontstaan. Er staan te veel hoogdravende, zelfverzekerde en vermogende verdedigers van oorlog aan weerszijden van de frontlinies.

De Nieuwe Vredesbeweging is naïef als ze denkt weerklank te vinden bij de Europese elite. Toch is het waardevol dat ze de straat opgaat. We moeten niet medeplichtig willen zijn aan het lijden van anderen. We moeten blijven zoeken naar alternatieven in de hoop dat die wereldwijd weerklank vinden. Ook bij mensen die volgens onze politieke leiders onze ‘vijand’ zijn.”

Jo Horn: “De meeste mensen willen vrede. Wie uit is op oorlog, is in de minderheid. Dat wil echter niet zeggen dat we het bijltje erbij neer moeten gooien of het gebroken geweertje van voor de Tweede Wereldoorlog in ere moeten herstellen. ‘Wie vrede wil, moet bereid zijn ervoor te vechten’, schreef de Romeinse auteur Vegetius al rond het jaar 400.

De Nieuwe Vredesbeweging wil lagere defensie-uitgaven, geen kernwapens, minder wapenexport en geen dienstplicht. Zelfbenoemd activist Jeroen Kuijpers vat het zo samen: “Als wij normaal doen, valt Rusland ons echt niet aan.” Een deel van de organisatoren en deelnemers is zo naïef te denken dat Poetin gevoelig is voor redelijke argumenten.

Onder de pleitbezorgers van een dialoog met Rusland zijn ook mensen die beter zouden moeten weten. Toch zeggen ze: ‘Stop de wapenleveranties. Onderhandel nu, ook als Oekraïne daarvoor grondgebied moet opgeven. Erken dat het Westen medeschuldig is, omdat de NAVO naar het oosten uitbreidde.’

Tijdens de Koude Oorlog heetten zulke mensen fellow travellers. Ze geloofden toen misschien nog in het communistische ideaal. Vrijwel niemand gelooft nu in het Rusland van Poetin. Wat de nieuwe fellow travellers bindt, is een gedeeld wantrouwen tegen de NAVO, Amerika, de EU en de eigen regering. Het verhaal van het Kremlin klinkt in Europa nu uit Europese monden.

Na de val van de Muur kromp Europa zijn legers in en zocht toenadering tot Moskou. Wij gingen Russisch gas importeren. De handel bloeide op. Nederland schortte de dienstplicht op en deed zijn tanks weg. Rusland onder Poetin lachte in zijn vuistje. Het voerde oorlog tegen Georgië, annexeerde de Krim en viel Oekraïne binnen. Europa keek toe.

Het Kremlin laat zich niets gelegen liggen aan de wens van de NAVO om niet in conflict te komen. Poetin verstaat maar één taal: die van het zwaard. We moeten niet koste wat kost proberen Rusland te paaien. De ‘vredesactivisten’ spelen Moskou in de kaart. Onderhandelen doe je vanuit een sterke positie. Dat lukt niet met een gebroken geweer.”

Dit artikel is te lezen in Volzin magazine (editie 2026/08). Het nummer is te bestellen via de VOLZIN webwinkel.