Alle ontkerkelijking en secularisatie ten spijt, er bestaat zoiets als de Wet van Behoud van Religie stelt geestelijk verzorger en sociaal-psycholoog Theo Gallé. De westerse cultuur heeft haar tegenwoordige dominante identiteit bevochten door zich af te zetten tegen kerk en religie. Maar daarmee is die westerse cultuur niet minder religieus, zij het dat religie haar blinde vlek vormt. Om die blinde vlek in beeld te krijgen, moeten we op zoek naar de 'religie-zonder-naam'.
Lees meer over
Minstens sinds de jaren zestig van de vorige eeuw is dit thema binnen de godsdienstsociologie besproken en er is ook heel wat onderzoek naar gedaan. Daarom vraag ik me af wat nu precies de bedoeling is van de auteur. Wil hij nog eens attent maken op het thema of is het (ook?) bedoeld als een polemisch stuk tegen de 'religiehaters'. Het eerste kan (misschien) nog nut hebben. In het tweede geval zal hij ze niet overtuigen omdat overeenkomsten in verschijningsvorm nog niets zeggen over de aard en kwaliteit van de inhoudelijke verschillen. Dan zit men op het niveau van de substantiële definitie die in de polemiek niet gemist kan worden.
De auteur schrijft: "Helaas is het zo moeilijk om je bewust te worden van juist je eigen aannamen (vooronderstellingen) en werkelijkheidsmodel". Misschien is het 'moeilijk' in de zin dat niet veel mensen zich de moeite getroosten om hun impliciete vooronderstellingen expliciet te maken, maar het is zeker niet onmogelijk. De 'innerlijke landkaarten' of paradigma's kunnen wel degelijk geëxpliciteerd worden, zoals ik getracht heb te doen in mijn boek: Van Eijk T. (2017). Spinoza in het licht van bewustzijnsontwikkeling. Lulu. Daarin onderscheid ik drie naast elkaar bestaande wetenschappelijke paradigma's - het positivistisch, constructivistisch en transcendentalistisch paradigma - aan de hand van de criteria: ontologie, epistemologie, methodologie, type en rol van rationaliteit, spiritualiteit, en rol van intuïtie. In het dominante positivistische wetenschappelijke paradigma is de statistisch-feitelijke werkelijkheidsopvatting inderdaad doorslaggevend, maar dat neemt niet weg dat zeker het constructivistisch paradigma terrein wint en in (veel) mindere mate ook het transcendentalistisch paradigma. Als de huidige dominante ‘religie-zonder-naam’ oftewel het neoliberale-kapitalistische systeem hervormd dient te worden, dan dienen mijns inziens al de drie paradigma's een rol te spelen, maar dan moeten ze wel eerst onderkend worden.