Onze niet aflatende aandacht voor de coronacrisis vormt een excuus om voorbij te kunnen gaan aan problemen waar we geen raad mee weten, stelt Erik Borgman. Zoals de mensonterende omstandigheden waarin asielzoekers aan de grenzen van Europa verkeren en waarmee fotograaf Eddy van Wessel en documentairemaker Daimon Xanthopoulos ons confronteren. "Het kostte mij grote moeite de documentaire uit te kijken (...) Maar zelfs met een beperkt inlevingsvermogen kon ik mijn tranen niet bedwingen."
Lees meer over
Bij een gevoel van onvermogen en uitzichtloosheid hoeft het niet te blijven. Blijf je daar zelfs te lang in vastzitten, dan wordt je gemakkelijk zelfdestructief. Zaak is het dus om HOOP te houden door te werken aan vergroting van de macht, geestkracht van mensen. Immers, als zij zich geborgen en bemind weten, dan kunnen ze heel veel aan, ook het afzien van eigen vrijheid en/of gewin ten bate van hen die weinig of niets hebben, en dat net zolang tot er een evenwicht ontstaat: niemand teveel en niemand te weinig. (2Kor.8, 11-15 m.n. 'Het is niet de bedoeling dat gij door anderen te ondersteunen uzelf in verlegenheid brengt. ( ) Voor het ogenblik vult uw overvloed hun gebrek aan, een andermaal zal hun overvloed uw gebrek verhelpen. Zo ontstaat het evenwicht waarover de Schrift spreekt' in Ex.16, 18.) Mensen kunnen daaraan echter alleen bijdragen als zij zich geborgen weten en bemind. De kerk zou aan dat zich bemind en geborgen weten bij de Heer en God veel kunnen bijdragen door meer systematisch godservaring te bemiddelen die juist dan kans van slagen heeft op momenten van pijn, verdriet en grote vreugde. Dus als mensen ultiem liefdevol onthecht zijn bij elkaar of in relatie tot Jezus, Maria enz. Pas dan zal "het slijk der aarde", alsmede tijd en vrijheid minder betekenis krijgen dan nu vaak het geval is. Wie zich niet geborgen en bemind weet, blijft gehecht aan zijn sores, aardse belangen en begeerten.
Erik Borgman probeert in zijn artikel de wonden aan te raken (Halik) en zijn lezers hierin mee te nemen. Dat is voor geen enkele lezer een aangename ervaring. Hij vraagt ons zeker niet om die wrede ervaring te koesteren. Maar de pastorale en theologische sprong naar de HOOP (zie reactie P. Agernent) lijkt vooral een poging om die wrede ervaring (en de doordenking daarvan) te ontwijken of te ontkennen. Ze is m.i. te goedkoop (Bonhoeffer).
Te goedkoop?
In een overweging uit de gevangenis te Scheveningen in 1942 schrijft p.Titus Brandsma OCarm (1942 in Dachau vermoord):
"In Gods hand
Zó kwaad heb ik het overigens niet.
En al weet ik niet wat het worden zal,
ik weet mij geheel in Gods hand.
Wie zal mij scheiden van de liefde Gods?
( )
Neem de dagen zoals ze komen,
de schone met een dankbaar hart;
en de kwade terwille van die volgen,
want het ongeluk is maar een voorbijganger."
En in een andere overweging, ook uit de gevangenis in Scheveningen in 1942:
"Veilig en gelukkig
Ik ben er helemaal thuis,
in dat kleine celletje.
Ik heb er mij nog niet verveeld,
integendeel.
Ik ben er alleen, o ja,
maar nooit
was Onze Lieve Heer mij zo nabij.
Ik kan het uitjubelen van vreugde,
dat Hij zich weer eens geheel
door mij heeft laten vinden,
zonder dat ik bij mensen kan
of de mensen bij mij kunnen.
Hij is nu mijn enige toeverlaat
en ik voel me veilig en gelukkig.
Ik wil hier altijd blijven,
Als Hij het zo beschikt.
Ik ben nog zelden
zo gelukkig en tevreden geweest."
En dat wachtend op veroordeling en transport naar een concentratiekamp en een gewisse dood. Als men dan bovenstaande kan beamen is men goedkoop bezig? Nee, daar wordt geleefd vanuit Godservaring die vrij maakt om te geven van al het aardse voor en aan een ander/Ander. En dat is precies wat we nodig hebben om ware humaniteit in deze wereld voor alle mensen dichterbij te brengen.
(Citaten uit "Titus...
De sprong in de hoop, hoe theologisch doordacht ook, is mij ook te snel.
De mensen waar het hier om gaat wordt werkelijk alle waardigheid ontnomen.
Beste Erik,
Dank voor je bijdrage. Die is me uit het hart gegrepen. Alleen al het benoemen is goed. De aandacht voor de 'stille rampen' wisselen we in een handomdraai om voor een nieuw nieuwsfeit.
Ik voel dezelfde wanhoop als jij.
Milieu, asielzoekers.... De informatie die ons vanuit de hele wereld elke dag bereikt is teveel om - alleen al als informatie- te verwerken. En dan heb je nog niks gedáán. En als je op de eigen kleine schaal iets probeert te doen, zie je pas echt hoe groot de problemen zijn.
Hoe zorgen we ervoor dat het teveel ons niet verlamt en dat we ook nog blij en dankbaar kunnen zijn voor al het goede in ons leven?
Dank Erik Borgman en anderen die de misère van vluchtelingen ter harte gaat en dit op deze manier onder de aandacht brengt.
Toch gaat het m.i. te ver wanneer Erik zegt: "dit gebeurt met ons medeweten en in deze zin met onze medewerking. Met mijn medeweten en mijn medewerking".
Daarmee doe hij zichzelf en ook anderen tekort , doordat hij er zich persoonlijk voor verantwoordelijk maakt/voelt wat daar gebeurt. Dan zou je je ook schuldig moeten voelen voor velerlei ellende wat er op deze wereld gebeurt waar wij weet van hebben.
Wanneer regeringsleiders/machthebbers hun macht misbruiken vanwege (financiële, geopolitieke) belangen zijn zij daarvoor verantwoordelijk. Wij kunnen dit aan de kaak stellen en er aandacht voor vragen zoals gebeurt in bv. Trouw etc. om in deze omstandigheden een keer te brengen.
NB. Mijn vrouw en ik proberen handen en voeten te geven in de opvang van een tweetal asielzoekers in onze nabije omgeving.